cross-column

cross-column
japanse dichtvormen

16-10-17

toch een god

John Barlow, USA, een gave tanka-schrijver:
 
walking
on the beach
          for no particular reason          

I realize
God must exist
 
Ik waag me aan een vrije vertaling:
 
zomaar wandelend
langs het strand
bedenk ik
dat er wel een god
moet zijn

27-09-17

dat woordje

je zegt me vaarwel
en eenzaam blijft dat woordje
klinken in mijn hart;
hoe lang nog in het najaar
zal de kastanje ruisen?


25-09-17

Wacht maar, mannetje!


Ad Beenackers (1944 – 2012) kon virtuoos spelen met de taal. In zijn boek “Oude emmer, verhoor mijn gebed” bespreekt hij zo’n 500 korte gedichtjes, veelal haiku en tanka, maar ook ‘vrije’ poëzie. Hij citeert niet alleen, vaak ook bewerkt hij de gedichtjes en zet ze eigenzinnig naar zijn hand.

Een voorbeeld. Op blz. 173 bespreekt hij het beroemde gedicht ‘Uber allen Gipfeln ist Ruh’ van Goethe. Eerst lezen we daar een Nederlandse vertaling van, daarna de  ‘omvorming’ tot tanka:
 

Alle heuvels zwijgen
vannacht.
In alle twijgen
komt een zacht
ademen vrij.
Geen vogel geeft teken van leven.
Wacht maar, nog even,
dan rust ook jij.                        


In alle twijgen
komt een zacht ademen vrij;
de heuvels zwijgen.
Geen tekenen van leven;
nog even, dan rust ook jij.         

 
Twee citaten van de schrijver:

“Naar zowel de vorm als de inhoud is dit een perfecte tanka: vijf regels van achtereenvolgens 5/7/5/7/7 lettergrepen, totaal 31. Ik heb de vogel moeten laten vallen. Enerzijds is dat jammer, omdat een vogel een beeldend element is, anderzijds is het bos daardoor ook stiller geworden….”

“Ik heb ook het vermanende ‘wacht maar’ laten vallen. Dat is niet meer van deze tijd: zo spreek je de lezers niet meer toe. Voor het overige lijkt er niets veranderd te zijn. Of toch wel? Goethe sprak duidelijk in zijn algemeenheid – hij had niemand in het bijzonder op het oog. Bij mijn bewerking heb ik de indruk dat dit wél het geval is. Dat zit hem niet in de tekst, maar in de traditie van de tanka. De tanka is bij uitstek het gedicht van de gepassioneerde vrouw, die door haar minnaar in de steek is gelaten. Ze troost zich hier met de gedachte dat ook hij spoedig zal rusten. Wacht maar, denkt ze bij zichzelf, jouw dagen zijn geteld.”

Ad Beenackers, ‘Oude emmer, verhoor mijn gebed’, Uitg. IJzer, Utrecht, 2005.

24-09-17

vanuit het niets

naam:              Taigu Ryokan
tijd:                 1758 - 1831
beroep:            verlichte bedelmonnik
bijverdienste:   gedichtjes maken
hobby's:            1. spelen met de kinderen uit het dorp
                        2. maar wat aanmodderen
religie:             Zenboeddhisme
levensstijl:        eenvoudig, onconventioneel, een beetje gek
woonplaats:      in een hutje onderaan de Kugami berg
motto:


Vanuit een bergspleet
vloeit tussen de mossen door
wat helder water;
even stil en ongezien
wilde ik door de wereld gaan.


(broeder Ryokan laat u groeten; vanuit het niets, vanuit het alles)

22-08-17

nachtslot

bloemen op tafel
om te geven niet geschikt
een paarse stilte

van het nachtslot
is de deur niet geweest
de dagen korten

 
schemertijd
haar verhalen van vroeger
in zwart wit

 
moeders bijbeltje
in een beduimelde kaft
een voorbij geloof

15-08-17

haikoekje 23

Een gangbare omschrijving van de tanka is nog steeds:
"De tanka is een lyrisch gedicht, bestaande uit vijf regels met doorgaans 5-7-5-7-7 lettergrepen, zonder bedoeld rijm. In de tanka raakt een natuurimpressie aan een diep gevoel. De tanka verwoordt hoe een natuurindruk en een eigen beleving elkaar vinden, met elkaar een gedicht vormen"....
(Wikipedia, enigzins ingekort)


Ik noem dit liever geen definitie maar een omschrijving. En dan nog eens een omschrijving waarvan ik vermoed dat de maker ervan vooral de klassieke tanka op het oog heeft gehad. Dié tanka dus die naar vorm en inhoud teruggaat op de Japanse tijd en cultuur vanaf de 6e eeuw na Chr.

Een tanka uit de klassieke tijd:

In de dauw die droop
uit de druipende bergen
wachtte ik op u
mijn liefste, geheel doorweekt
door de dauw uit de bergen.


         (prins Otsu, 663 - 686)

En eentje uit onze tijd:

bedauwde velden
hoe fris geurt het jonge gras
of was het jouw haar?
mijn hart is vol heimwee
naar die eerdere dagen


         (Rita Kaagman, gest. 2009)

U ziet al een overeenkomst: de dauw, natuur dus. U vermoedt waarschijnlijk nog een andere overeenkomst, ja deze: in beide tanka's is er plaats voor gevoelens, expliciet, hier in het bijzonder: liefde, verwachting, heimwee, verlangen.
De conclusie ligt voor de hand: in de klassieke tanka komen vaak de 'grote' gevoelens en thema's voorbij als liefde, dood, verlangen, gemis, en al die andere universele, diepe mensenzaken:


al heb ik gehoord
van jongsaf dat ontmoeten
weer leidt tot scheiden;
van haar wil ik houden en
aan de ochtendmaan niet denken.


         (Fujiwara no Teika, 1162 - 1241)

De hedendaagse tanka kan zich nog steeds laven aan deze klassiek-Japanse sfeer, zonder na-aperij of goedkoop sentiment:

Door de lentewind
komen rimpels op het ven:
water wordt levend
de rimpels op jouw gezicht
zijn mij vertrouwd geworden


         (Hans Reddingius)

Veel hedendaagse tanka's wijken in meer - of mindere mate af van de klassieke vorm en inhoud. Ik denk met name aan de Engelstalige tanka's van deze tijd. Daarover meer in een volgend haikoekje.

[De tanka's komen uit: 'Japans gedicht', J. van Tooren, 1995 en 'Schaduw van regen', een deeltje uit 'Aan het woord', HKN, 2002]

01-08-17

zo te zitten

ineengedoken
zit een ekster in de tuin
hij moet wel ziek zijn
om in mijn oude tuinstoel
zo te zitten als een mens


23-07-17

gratis

weekendboodschappen
verkooptrucjes verpakt
in een gratis krantje

20-07-17

drielandenpunt

(suite)

drielandenpunt 
ik doe aan aardrijkskunde 
met mijn zoontjes 

drielandenpunt 
vanwaar ik kom, waar ik sta,
en waar ik heen moet

drielandenpunt 
het vierde land lacht me toe
in mijn gedachten 

drielandenpunt 
ik droomde van een mensheid 
zonder grenzen 

drielandenpunt 
tussen hoop en verlangen 
mijn hoogtevrees